Słońce od zawsze kojarzy nam się z życiodajną energią, witalnością i syntezą niezbędnej dla organizmu witaminy D. Jednak z punktu widzenia dermatologii i kosmetologii, promieniowanie słoneczne to miecz obosieczny. Promienie, które poprawiają nam nastrój podczas wakacji, są jednocześnie głównym winowajcą przedwczesnego starzenia się naskórka oraz najgroźniejszym czynnikiem indukującym powstawanie nowotworów. Zjawisko to, nazywane fotostarzeniem, odpowiada za niemal 80% wszystkich widocznych zmian, jakie z wiekiem pojawiają się na naszej twarzy. Aby skutecznie walczyć z czasem i niedoskonałościami, musimy najpierw zrozumieć, z jakim wrogiem mamy do czynienia.
Rodzaje promieniowania słonecznego. Różnice między UVA, UVB i UVC
Docierające do Ziemi promieniowanie ultrafioletowe nie jest jednorodne. Dzieli się ono na 3 główne pasma, z których każde charakteryzuje się inną długością fali i zupełnie inaczej wpływa na struktury naszej skóry.
Promieniowanie UVA. Podstępny wróg młodości
Promieniowanie UVA stanowi aż 95% całego promieniowania ultrafioletowego docierającego do powierzchni Ziemi. To właśnie ono jest najbardziej podstępne, ponieważ jego natężenie jest stałe przez cały rok, niezależnie od pory dnia czy pogody. Przenika ono bez problemu przez chmury, a także przez szyby okienne i samochodowe.
Ze względu na długą falę, UVA nie zatrzymuje się na naskórku. Przenika głęboko do skóry właściwej, gdzie sieje prawdziwe spustoszenie. Uszkadza DNA komórek, generuje gigantyczne ilości wolnych rodników i drastycznie niszczy włókna kolagenowe oraz elastynowe. Promieniowanie UVA nie powoduje widocznego zaczerwienienia ani bólu w trakcie naświetlania, przez co często nie zdajemy sobie sprawy z tego, że właśnie ulegamy głębokiemu fotostarzeniu.
Promieniowanie UVB. Opalenizna i bolesne oparzenia
Promieniowanie UVB stanowi zaledwie 5% docierających do nas promieni słonecznych. Jego natężenie jest zmienne – najwyższe przypada na miesiące letnie, w godzinach od 11 do 15. Promienie UVB mają krótszą falę, dlatego zatrzymują się w wierzchnich warstwach naskórka.
To właśnie ten rodzaj promieniowania odpowiada za syntezę witaminy D, ale również za stymulację melanocytów do produkcji barwnika, co wizualnie objawia się jako opalenizna. Nadmierna ekspozycja na UVB to bezpośrednia przyczyna bolesnych oparzeń słonecznych, powstawania pęcherzy oraz silnego rumienia (tzw. rumień fotochemiczny). Co ważne, UVB jest w dużej mierze zatrzymywane przez szkło i chmury.
Promieniowanie UVC. Naturalna ochrona
Promieniowanie UVC ma najkrótszą falę i posiada najsilniejsze właściwości śmiercionośne dla organizmów żywych. Na szczęście, w naturalnych warunkach jest ono niemal całkowicie pochłaniane przez warstwę ozonową naszej atmosfery i nie dociera do powierzchni Ziemi. Spotkać je można jedynie w sztucznych źródłach światła (np. w lampach bakteriobójczych stosowanych w gabinetach medycznych).
Do czego prowadzi nadmierna ekspozycja na słońce? Skutki dla skóry
Bezpośrednie i długofalowe wystawianie niezabezpieczonej skóry na działanie promieni UV uruchamia kaskadę negatywnych procesów. Skutki takich działań kumulują się przez całe życie, prowadząc do głębokich patologii tkankowych.
-
Destrukcja bariery hydrolipidowej i oparzenia: Najszybszym efektem przebywania na ostrym słońcu jest odparowanie wody z naskórka i fizyczne oparzenie tkanki. Skóra staje się czerwona, gorąca, tkliwa, a następnie boleśnie się łuszczy, próbując zrzucić martwe komórki.
-
Elastoza słoneczna (zaawansowane fotostarzenie): Przewlekłe niszczenie kolagenu przez promieniowanie UVA sprawia, że skóra traci elastyczność. Twarz osoby nadużywającej słońca staje się gruba, szorstka, często przybiera pożółkły odcień i pokrywa się gęstą siatką bardzo głębokich bruzd, z którymi nie radzą sobie domowe kosmetyki.
-
Zaburzenia pigmentacji i przebarwienia: Skóra broniąc się przed słońcem, produkuje melaninę. Często jednak proces ten ulega zaburzeniu, co prowadzi do miejscowego gromadzenia się barwnika. W efekcie powstają ciemne plamy soczewicowate, ostudę (melazmę) oraz liczne piegi, które są bardzo trudne do usunięcia.
-
Rozwój nowotworów skóry: Najpoważniejszym i zagrażającym życiu skutkiem nadmiernego promieniowania UV są mutacje w DNA komórek naskórka. Prowadzą one do powstawania stanów przednowotworowych (rogowacenie słoneczne) oraz groźnych nowotworów, w tym podstawnokomórkowego raka skóry i niezwykle agresywnego czerniaka.
Jak prawidłowo chronić cerę przed promieniowaniem słonecznym?
Zrozumienie siły promieniowania UV powinno być bodźcem do wdrożenia rygorystycznej, codziennej profilaktyki. Skuteczna fotoprotekcja to najtańszy i najlepszy krem przeciwstarzeniowy, jaki możemy zafundować naszej cerze.
Codzienna aplikacja kremów z filtrem (SPF)
Podstawą ochrony jest stosowanie kosmetyków zawierających filtry chemiczne, fizyczne (mineralne) lub mieszane. Aby ochrona była pełna, należy wybierać preparaty z oznaczeniem SPF 50 (chroniące przed UVB) oraz symbolem UVA (często wpisanym w kółko lub opisanym jako PA++++), co gwarantuje szerokie spektrum blokowania promieni.
Kluczowa jest również odpowiednia ilość aplikowanego kremu. Kosmetolodzy wyliczają, że dla pełnej ochrony należy nałożyć na twarz i szyję ilość kremu odpowiadającą długości 2 palców dłoni (wskazującego i środkowego). Co niezwykle istotne – filtry ulegają degradacji oraz ścieraniu, dlatego przy przebywaniu na zewnątrz absolutną koniecznością jest ich reaplikacja co 2 lub 3 godziny (np. za pomocą wygodnych mgiełek lub sztyftów).
Odzież ochronna i okulary przeciwsłoneczne
Samy krem to często za mało w miesiącach letnich. Przebywając na zewnątrz, należy wspierać się barierami fizycznymi. Szerokie rondo kapelusza lub czapka z daszkiem chronią najdelikatniejszą skórę twarzy. Niezbędne są również okulary przeciwsłoneczne z certyfikowanym filtrem UV. Chronią one nie tylko wzrok przed zaćmą, ale zapobiegają mrużeniu oczu i powstawaniu głębokich „kurzych łapek” w tej niezwykle cienkiej i podatnej na starzenie okolicy.
Unikanie słońca w godzinach szczytu
Najprostszym, ale często ignorowanym krokiem jest zdrowy rozsądek. W okresie letnim należy bezwzględnie unikać bezpośredniej ekspozycji na słońce w godzinach największego natężenia promieniowania UVB, czyli między 11:00 a 15:00. To właśnie wtedy ryzyko bolesnego poparzenia i uszkodzenia komórek jest największe. Jeśli aktywność na zewnątrz jest w tym czasie konieczna, należy szukać cienia i rygorystycznie przestrzegać zasad reaplikacji filtrów ochronnych.
